چرا خط فرمان؟
بیشتر سرورهای لینوکسی رابط گرافیکی ندارند و همه کارها در ترمینال انجام میشود. ترمینال سریع است، روی اتصالهای کند هم خوب کار میکند و میتوان کارها را با اسکریپت خودکار کرد. در این مقاله پرکاربردترین دستورها را دستهبندی کردهایم تا نقطه شروع خوبی داشته باشید.
نکته: برای دیدن راهنمای کامل هر دستور از man ls یا گزینه --help استفاده کنید. با کلید q از صفحه راهنما خارج میشوید.
جابهجایی در فایلسیستم
pwdمسیر پوشه فعلی را نشان میدهد.ls -lahفایلها را همراه با فایلهای مخفی، اندازه خوانا و مجوزها فهرست میکند.cd /var/logبه پوشه دلخواه میرود.cd ..یک سطح بالا میرود وcd ~به پوشه خانه برمیگردد.tree -L 2ساختار پوشهها را تا دو سطح به شکل درختی نشان میدهد. اگر نصب نیست، بستهtreeرا نصب کنید.
کار با فایل و پوشه
mkdir -p projects/site/assets # ساخت پوشههای تو در تو
touch notes.txt # ساخت فایل خالی
cp -r projects backup-projects # کپی پوشه به همراه محتویات
mv notes.txt projects/ # جابهجا کردن یا تغییر نام
rm -i old.txt # حذف فایل با پرسیدن تأیید
rm -r old-folder # حذف پوشه به همراه محتویاتهشدار: دستور rm فایل را به سطل زباله نمیفرستد و بازگرداندن آن تقریباً ممکن نیست. پیش از اجرای rm -r مسیر را دوباره بررسی کنید.
مشاهده و جستجوی محتوا
cat file.txtکل فایل را چاپ میکند و برای فایلهای کوچک مناسب است.less file.txtفایلهای بزرگ را صفحهبهصفحه نشان میدهد. با/جستجو کنید و باqخارج شوید.head -n 20 file.txtوtail -n 20 file.txtابتدا و انتهای فایل را نشان میدهند.tail -fتغییرات یک فایل لاگ را زنده دنبال میکند.grep -rn "error" /var/log/nginx/یک عبارت را در همه فایلهای پوشه جستجو میکند و شماره خط را هم نشان میدهد.find /var/www -name "*.log" -mtime +7فایلهای لاگ قدیمیتر از هفت روز را پیدا میکند.
مجوزها و مالکیت
هر فایل در لینوکس سه سطح دسترسی دارد: مالک، گروه و بقیه کاربران. برای هر سطح سه مجوز خواندن، نوشتن و اجرا تعریف میشود که با عدد جمع میشوند.
| عدد | مجوز |
|---|---|
| ۴ | خواندن (r) |
| ۲ | نوشتن (w) |
| ۱ | اجرا (x) |
بنابراین ۶ یعنی خواندن و نوشتن و ۷ یعنی هر سه مجوز.
chmod 644 index.html # مالک: خواندن و نوشتن، بقیه: فقط خواندن
chmod 755 deploy.sh # اجازه اجرا برای همه
sudo chown -R www-data:www-data /var/www/siteاطلاعات سیستم و منابع
df -hفضای خالی دیسکهاdu -sh *حجم هر پوشه در مسیر فعلیfree -hوضعیت حافظه RAMhtopیاtopپردازشهای در حال اجرا و مصرف CPUuptimeمدت روشن بودن سیستم و میانگین بارip aکارتهای شبکه و آدرسهای IP
مدیریت بستهها در اوبونتو و دبیان
sudo apt update # بهروزرسانی فهرست بستهها
sudo apt upgrade # ارتقای بستههای نصبشده
sudo apt install htop # نصب یک بسته
sudo apt remove htop # حذف بسته
apt search nginx # جستجو در مخازنچند ترفند برای سرعت بیشتر
- کلید
Tabنام فایل و دستور را کامل میکند. Ctrl+Rدر تاریخچه دستورها جستجو میکند.sudo !!آخرین دستور را دوباره با دسترسی مدیر اجرا میکند.- با علامت پایپ خروجی یک دستور را به دستور بعدی بدهید؛ مثلاً
ps aux | grep nginxفقط پردازشهای Nginx را نشان میدهد.
جمعبندی
تمرین روزانه بهترین راه یادگرفتن این دستورهاست. یک ماشین مجازی یا سرور آزمایشی بسازید و همه مثالها را خودتان اجرا کنید. در مقاله بعدی سراغ ورود امن به سرور با کلید SSH میرویم.